Sigaraya Veda Edin!
23/8/2008 · Kategori: Sigara Bırakma
BAŞLARKEN
Bu yazı dizisi hem sigara içenlere, hem bırakmak isteyenlere, hem de ileride çocuklarının sigara içmemesi için bir şeyler yapma çabası içinde olanlara yönelik...
Sigarayı 20'şer dakikalık üç seansla toplam 'bir saatte' bıraktıran ışın terapisi nedir, nasıl yapılıyor. Nikotinin yerine ne koymalı? Nikotin bandının yüzde 30 olan başarı oranını artırmanın yolları...
Sigara bıraktıran ilaçlar nasıl etkili oluyor, vücuda yan etkileri var mı? Sigarayı bıraktıran alet: Kişiye özel cep bilgisayarı... İlk üç günü atlatanlar için sigaraya veda daha kolay... Peki bu üç günü atlatmak için ne yapılmalı.. Kilo alırım diye sigaraya devam edenler: Ya iki-üç kilo, ya kalbiniz... Ancak 40 kilo almanız, sigaranın kalbinize verdiği zarara denk düşer.
Ve erkeklerde 'iktidar'a etkisi... Her sigara cinselliğe vurulan bir darbe...
Sigarayı bırakmanın bilimsel ve duygusal boyutlarını, bu yazı dizisinde uzmanlarının anlatımıyla okuyacaksınız.
Zararı bilindiği halde içilen ve bırakılmakta zorluk çekilen sigarayla insanın ilişkisi, tutkulu bir aşk gibi. Bazen ayrılıyor, birkaç gün sonra yokluğuna dayanamayıp yeniden ona koşuyor. Bazen de bırakmak isteyip, bunu nasıl yapacağını bilemiyor. Clinica Gayrettepe'de görevli Dr. Çiğdem Serttürk'ün anlattıkları, sigaranın neden bırakılması gerektiğine ışık tutuyor:
Sigara akciğere ne gibi zararlar verir?
Sigara akciğer kanserinin ıspatlanmış en önemli nedenidir. Aynı zamanda akciğer kanserinin önlenebilir tek nedenidir. Çünkü diğer nedenler kişinin kendi iradesine bağlı olarak gelişmiyor ve kişi bunun önüne geçemiyor. Ancak herkes sigara içmeyi bırakarak veya azaltarak sigaradan dolayı akciğer kanseri olmaktan kurtulabilir. İnsanlarda eğer genetik bir geçiş varsa, yani ailelerinde kanserli biri varsa o zaman daha da dikkatli olmaları gerekiyor. Sigara içenlerde kanser riski 22 kat fazladır. Eğer kişinin ailesinde kanser varsa risk 300 kat artar.
Sigaranın neden olduğu ikinci önemli hastalık ise KOAH denilen Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı'dır. Akciğerin bronşlarının daralmasıyla gelişen, kişinin yılın üç ayını öksürük ve balgamla geçirmesine neden olan öldürücü bir hastalıktır. Akciğer nedeniyle hastaneye yatan hastaların ölümünün yüzde 20'sinin nedeni sigaradır. Sigaranın KOAH üzerine iki çeşit etkisi vardır. Biri kronik bronşite neden olmasıdır. Diğeri de anfizem oluşmasıdır.
Kronik bronşit öksürük, balgam, nefes darlığı, hırıltı, zaman zaman balgamda kan görülmesi ve solunum sıkıntısı şeklinde kendisini gösterir. Anfizem ise diğerine göre daha sessiz bir tablodur. Anfizemde kişilerde solunum yetmezliği gelişir. Klinik olarak kişi çok fazla bir şey hissetmemesine rağmen bu insanlar bir süre sonra oksijene bağımlı hale gelirler. Sigara ile olan anfizem daha ileri yaşlarda görülüyor.
Dokular parçalanıyor
Normalde akciğerimizde nefes alıp vermemize yarayan küçük küçük dokular bulunuyor. Anfizemde bunlar parçalanıyor ve ölü boşluklara dönüşerek fonksiyonlarını yitiriyor. Anfizem teşhis edilmiş hastaların mutlaka sigarayı bırakması gerekiyor. Çünkü eğer sigara içmeye devam ederse oksijen tüpüne bağlı olarak yaşamına devam etmek zorunda kalıyor. Daha ileri aşamada ise ölümle sonuçlanan vakalar görülüyor.
Sigaradan bir nefes çekince insanın akciğerinde ne gibi değişiklik oluyor?
Sigara içen kişide akciğerin bronşlarının içinde balgam yapan hücrelerin miktarında artış oluyor. Bronşlar daralıyor. Buna bağlı olarak bronşlarda bir sıkışma yaşanıyor.
Aşırı duyarlılığı olan insanlarda nefes darlığı ve boğazda yanma da oluyor.
Günde kaç sigara ve ne kadar süreyle içmek ciğerlere zarar verir?
Biz zararı ölçmek için hastanın sigara içtiği yılla içtiği miktarı çarpıyoruz. Günde bir paketten 20 yıldır sigara içiyorsa yarattığı risk 20 paket yıldır. Kişinin tolere edebilme durumuna göre 10 paket yılda da bir paket yılda da kanser gelişme riski vardır.
Günde bir-iki sigara da riskli mi?
Bir-iki sigaranın kanser yaptığı ispatlanmadı ama bu alışkanlığını uzun zamandır devam ettiriyorsa kanser riski gelişmiştir.
Bazı insanlar çok sigara içiyor ama ciğerlerinde tahribat görülmüyor...
Bu insanların rezervleri kuvvetlidir. Ortalama olarak bir insanın akciğer rezervi 4-5 litre civarındadır. Bu kişinin boyuna kilosuna, cinsiyetine göre değişir ve akciğer solunum testleriyle belirlenir. Bir de akciğer kapasitesi yüksek olan insanlar vardır. Bu insanları sigara fazla etkilemiyor. 25 yaşından sonra her yıl akciğer kapasitesi 25 ml. kadar düşer. Nasıl vücut 25 yaşından sonra yaşlanıyorsa aynı yaşlanma akciğer kapasitesinde de var. Sigara içen insanlarda kronik bronşit eğilimi de varsa akciğer kapasitesi daha da düşüyor. Akciğerini iyi kullananlar yaşlanmayla görülen düşüşü kendi rezervlerinden telafi ediyor. Ama ağır sigara içicilerinde bu rezervler bile etkili olmuyor.
Akciğeri iyi kullanmak ne demek?
Düzenli olarak egzersiz ve spor yapmak, derin ve akciğerinizi tamamen dolduracak şekilde nefes almak akciğer kapasitesini artırır. Bu kişi akciğerlerini kaliteli kullandığı için rezervleri de yüksek olur. Kaliteli nefes almak için karın solunumu değil de göğüs solunumu yapmak gerekir.
Vücuda en hafif zararı: Cildi yaşlı gösterir
Tütünü 'zehirli' diye hiçbir otobur yemiyor!
İçinde neler var: Füze yakıtı, akü metali...
Tüm bunların birleşimiyle, ciğerlerimizde oluşan madde ise katran yani asfaltta kullanılan ana malzeme.
Bantla başarı oranı yüzde 30
Sigarayı bırakmada birkaç yöntem var. Bunlardan biri nikotin bandı. Bandın başarısı ortalama yüzde 30. Kişi kendi isteyerek bırakmak isterse de başarı oranı yüzde 30. Ancak isteklilik ve bant kullanımı birleşince başarı şansı artıyor
Doç. Dr. Çiğdem Serttürk, vücudun sigaradan arındıktan sonra geçirdiği değişimi anlatırken, tedavi yollarından biri olan nikotin bantlarının yüzde 30 etkili olduğunu söyledi.
Sigarayı bıraktıktan ne kadar zaman sonra akciğerler düzelir?
Bıraktıktan bir hafta sonra sigaranın felç ettiği şeyler yerine gelmeye başlar. İnsanlar "Sigarayı bıraktıktan sonra daha kötü oldum, hastayım, zor nefes alıyorum" gibi sözleri sıkça kullanır. Bunun nedeni vardır. Sigara akciğerlerdeki bazı mekanizmaları felç eder. Bunların başında da akciğerdeki hassas tüycükler gelir. Bunlar burun veya ağız yoluyla içeriye giren maddelerin dışarıya atılmasını sağlarlar.
Ancak sigara içen kişilerde bu tüycüklerin etkisi ortadan kalkar çünkü sigaranın içindeki maddeler bu tüycükleri felç etmiştir. Bu tüycükler ancak kişi sigarayı bıraktıktan bir ay sonra kendine gelmeye başlar.
Göreve geri dönen tüycükler temizlik çalışmasına başlar. Amaç içeride sigarayla biriken zararlı maddelerin dışarıya atılmasıdır. İçerideki katranlar, balgamlar işte bu süreçte atılmaya başlar. Sigarayı bırakan kişilerde bir süre sonra ortaya çıkan aşırı balgam salgılanması ve öksürük de işte bu nedenden kaynaklanır. Çıkan bu balgamların içinde siyah noktacıklara da rastlanır. Bu durum ciğerlerin temizlenmeye başladığını gösterir.
Temizlik için bol sıvı
Biz bu dönemdeki hastalara bol sıvı almalarını tavsiye ederiz. Böylece o balgamların yapışıklıkları ortadan kalkar ve kişi onu çok daha rahat dışarıya çıkarır. Bir sene sonra akciğer kapasitesi iyileşmeye başlar. Hatta kişiler kendini hiç sigara içmemiş gibi hisseder. Ama kanser ve kalp riskinin azalması için yılların geçmesi gerekir.
Hafif sigara içicilerinde 10 yıl sonra risk, tamamen içmeyen kişilerle aynı boyuta ulaşır. Ama ağır içicilerde bu oran 20 yılı bulur.
Sigarayı bırakan herkes balgam çıkarır mı? Balgam olmaması 'tahribat yok' anlamına mı gelir?
Hepsinde balgam çıkışı olur. "Bende balgam hiç olmadı" diyenler de bunu fark etmeden yutuyordur. İnsan vücudu balgamı ciğerinden atar, daha sonra yemek borusundan mideye geçer ve yutulur. Sigarayı bırakanlarda akciğerler mutlaka temizlenir.
Balgamın az olması Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı olma riskinin düşük olduğunu gösterir. Balgam çıkışı genelde ilk iki ayda olur.
Sigarayı bırakan insanların düzenli olarak yapması gereken kontroller var mı?
Sigarayı bırakan insanları tabii ki önce tebrik ediyoruz. Ama sigarayı bıraktıkları için riskin tamamen ortadan kalktığını da sanmamaları gerekiyor. Çünkü kanser riski uzun yıllar devam ediyor. Sigara içenlerin ve sigarayı bırakanların her yıl akciğer filmi çektirmesi şart. Akciğer kanserinin yaşı da giderek düşüyor. Ancak hasta grubunun en çok yoğunlaştığı yaşlar 40'lı ve 50'li yaşlardır. Dolayısıyla biz 35 yaşın üzerinde sıkı sigara içicilerinin hepsine mutlaka akciğer filmi çektirmelerini öneriyoruz.
Gelelim sigarayı bırakmaya. Sizce azaltarak bırakılabilir mi?
Sigarayı bırakmada birkaç yöntem var. Biri nikotin bantları. Bunların ortalama başarısı yüzde 30. Kişinin kendi başına bırakma ihtimali de yüzde 30. Ama ikisi birlikte olduğu zaman başarı yüzde 40'lara kadar çıkıyor. Azaltarak bırakmak tamamen kişinin kendisini kandırması ve bir çeşit Rus ruletidir. İnsanların gün içerisinde sigarayı artırmak için o kadar çok nedeni var ki. Bunu da göz önünde bulundurarak sigarayı azaltmak çok tehlikeli diyebilirim. Sigaradan bir anda bırakıp kurtulmak gerek.
Sigarayı bırakan için ilk hafta çok önemli
Nikotin, sigara dumanında bulunan maddeler arasında sigara alışkanlığının başlıca sorumlusudur. Sigaranın bırakılması, hoş olmayan yan etkilere yol açar. Anksiyete, konsantrasyon güçlüğü, öfke, yorgunluk, uyuşukluk, depresyon ve uyku bozuklukları gibi reaksiyonlar en çok sigaranın bırakılmasını izleyen ilk hafta içerisinde görülür. Sigara içiminin bırakılmasından sonra nikotin yerine koyma tedavisi uygulaması, bağımlılık gelişmiş olanlarda görülen nikotin yoksunluğu semptomlarını azaltır ve sigaranın bırakılmasını, doza bağımlı olmak üzere büyük ölçüde kolaylaştırır. Nikotin yerine koyma tedavisinde nikotin sakızları, nikotin bantları, nikotin spreyleri kullanılmaktadır.
Nikotin bantları sayesinde nikotin siz farkına bile varmadan kanınıza karışıyor. Bant dört tabakadan oluşuyor. En altta koruyucu plastik tabaka, sonra nikotinin emdirildiği bir kat, onun üzerinde ilacın düzgün akmasını sağlayan delikli koruyucu plaka, en üstte de yapışkan kat var. Bantlara cildi nemlendirip gözenekleri açan bir madde konuluyor. Böylece nikotin çok daha kolay, hızlı ve kontrollü biçimde deriye salınıyor.
Cilt nikotini emiyor ve kana karışıyor.
Kana karışma hızı bandın vücutta nereye yapıştırıldığına göre değişiyor. Vücudun her yeri aynı hızla banttaki nikotini emmiyor. Bandın yapıştırılacağı derinin tüysüz olması etkisini de artırıyor. Hastaların yüzde 50'sinde görülebilen hafif yerel deri reaksiyonları, bandın her defasında deride başka bir bölgeye uygulanmasıyla ve farklı markalar denenmesiyle azaltılabilir. Ayrıca nikotin bandı kullananların bunu mutlaka doktor gözetiminde yapması ve sigara içmemesi gerekiyor. Çünkü bant kişinin içeceği miktardaki sigarada bulunan nikotini vücuda veriyor. Bir de kişi bunun üzerine sigara içerse o zaman vücuduna büyük zarar vermiş oluyor.
